Class 11PhysicsOscillationsPeriodic, Oscillatory motion and its characteristics and types of SHM and Equation of SHM
Easyદોલિત ગતિ (oscillatory motion) એટલે શું? તેના ઉદાહરણો આપો.
(N/A) જો કોઈ પદાર્થ નિશ્ચિત સમયગાળામાં કોઈ સ્થિર બિંદુની આસપાસ આગળ-પાછળ અથવા ઉપર-નીચે ગતિ કરે,તો આવી ગતિને દોલિત ગતિ કહેવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે:
$(1)$ વાટકામાં મૂકેલો દડો તેના તળિયે સંતુલન સ્થિતિમાં હોય છે. જો તેને આ બિંદુથી થોડો સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે,તો તે વાટકામાં દોલનો કરશે.
$(2)$ દીવાલ ઘડિયાળના લોલકની ગતિ એ દોલિત ગતિ છે.
$(3)$ ભારિત સ્પ્રિંગની ગતિ,જ્યારે સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલા ભારને તેની મધ્યમાન સ્થિતિથી એકવાર થોડો ખેંચીને છોડી દેવામાં આવે.
દરેક દોલિત ગતિ આવર્તિત (periodic) હોય છે,પરંતુ દરેક આવર્તિત ગતિ દોલિત હોવી જરૂરી નથી.
આ પ્રકારની ગતિમાં પુનઃસ્થાપક બળ (restoring force) ઉત્પન્ન થાય છે,તેથી આ ગતિને ચાલુ રાખવા માટે સતત કોઈ બાહ્ય બળની જરૂર પડતી નથી. આ પ્રકારની ગતિને હાર્મોનિક ગતિ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે:
$(1)$ વાટકામાં મૂકેલો દડો તેના તળિયે સંતુલન સ્થિતિમાં હોય છે. જો તેને આ બિંદુથી થોડો સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે,તો તે વાટકામાં દોલનો કરશે.
$(2)$ દીવાલ ઘડિયાળના લોલકની ગતિ એ દોલિત ગતિ છે.
$(3)$ ભારિત સ્પ્રિંગની ગતિ,જ્યારે સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલા ભારને તેની મધ્યમાન સ્થિતિથી એકવાર થોડો ખેંચીને છોડી દેવામાં આવે.
દરેક દોલિત ગતિ આવર્તિત (periodic) હોય છે,પરંતુ દરેક આવર્તિત ગતિ દોલિત હોવી જરૂરી નથી.
આ પ્રકારની ગતિમાં પુનઃસ્થાપક બળ (restoring force) ઉત્પન્ન થાય છે,તેથી આ ગતિને ચાલુ રાખવા માટે સતત કોઈ બાહ્ય બળની જરૂર પડતી નથી. આ પ્રકારની ગતિને હાર્મોનિક ગતિ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
Explore More
Similar Questions
સમયનું વિધેય જે $\frac{\pi}{\omega}$ આવર્તકાળ ધરાવતી સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ દર્શાવે છે તે છે:
DifficultJEE MAIN 2021
View Solutionનીચેનામાંથી ગતિનું કયું સમીકરણ સરળ આવર્ત ગતિ (Simple Harmonic Motion) દર્શાવે છે? (જ્યાં $k, k_0, k_1$ અને $a$ બધા ધન અચળાંકો છે)
બે $S.H.M.$ ના બે સમીકરણો $y = a\sin(\omega t - \alpha)$ અને $y = b\cos(\omega t - \alpha)$ છે. બંને વચ્ચેનો કળા તફાવત .... $^\circ$ છે.
Easy
View Solutionજો $SHM$ ને $\frac{d^2x}{dt^2} + ax = 0$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે,તો તેનો આવર્તકાળ કેટલો થાય?
Medium
View Solution$x$-અક્ષ પર ગતિ કરવા માટે મુક્ત કણની સ્થિતિ ઊર્જા $U(x) = k[1 - \exp(-x^2)]$ છે,જ્યાં $-\infty \le x \le +\infty$ અને $k$ એ યોગ્ય પરિમાણનો ધન અચળાંક છે. તો:
DifficultAIIMS 1995
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo